საქართველოში აგეგმვას ყველაზე ხშირად WGS 84 / UTM სისტემაში ატარებენ, ზონა 37N ან 38N. ზონების საზღვარი 42° აღმოსავლეთ გრძედზე გადის: ფოთი და ბათუმი 37N ზონაშია, ქუთაისი და თბილისი — 38N-ში. კადასტრისა და ტოპოგრაფიული რუკებისთვის არსებობს ეროვნული სისტემა Georgia Geodetic Datum (GGD), არქივებში კი დღემდე გვხვდება პულკოვო-1942-ზე დაფუძნებული სისტემა. სახელმწიფო მონაცემებში სიმაღლეები ბალტიის სისტემიდან აითვლება, თანამგზავრული მიმღები კი სიმაღლეს ელიფსოიდიდან იძლევა.
თუ შეკვეთაში სისტემა არ არის დასახელებული, მთელი აგეგმვა შეიძლება გადაადგილებული აღმოჩნდეს. შიდა სიზუსტე ამ დროს ნორმალურად გამოიყურება, შეცდომას კი მხოლოდ პროექტზე ან საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს (NAPR) მონაცემებზე დადებისას პოულობენ.
რას იძლევა დრონი
RTK-ის მქონე დრონი ფოტოების მდებარეობას თანამგზავრული სიგნალით განსაზღვრავს, ამიტომ საწყისი კოორდინატები WGS 84-ზეა მიბმული, სიმაღლეები კი ელიფსოიდიდან აითვლება. შედეგის GGD-ში ან ძველ სისტემაში გადასაცემად კოორდინატებს ოფიციალური პარამეტრებით გადაითვლიან, სიმაღლეებს კი გეოიდის მოდელით ზღვის დონის სისტემაში გადაჰყავთ. თითოეული ასეთი გადაყვანა ანგარიშში იწერება: მზა ფაილებიდან მისი აღდგენა შეუძლებელია.
სისტემები, რომლებიც საქართველოში გვხვდება
- WGS 84 / UTM 37N (EPSG:32637) და 38N (EPSG:32638). უმეტესი აგეგმვისთვის სამუშაო ვარიანტია. NAPR-ის მეტამონაცემთა კატალოგში არის მონაცემთა ნაკრები EPSG:32638 სისტემით.
- GGD (Georgia Geodetic Datum, EPSG:10831) GRS 80 ელიფსოიდზე. მისთვის განსაზღვრულია UTM 37N (EPSG:10836) და 38N (EPSG:10837) პროექციები, ასევე ქვეყნისთვის საერთო ლამბერტის პროექცია (EPSG:10833), რომელიც კადასტრისა და ტოპოგრაფიული რუკებისთვისაა გათვალისწინებული. ახალ და ძველ სისტემებს შორის გადასვლის პარამეტრები გამოქვეყნებულია NAPR-ის 2013 წლის მეთოდოლოგიაში, რომელიც ევროკავშირის პროგრამის ფარგლებში მომზადდა. ევროკავშირის პროექტის მიზანი ეროვნული სისტემის ევროპულ ETRS89-თან დაკავშირება იყო.
- ძველი მართკუთხა სისტემა პულკოვო-1942-ზე დაყრდნობით, გაუს-კრიუგერის პროექციით. გვხვდება საარქივო ნახაზებსა და გეგმებში.
- სიმაღლეები ბალტიის 1977 სისტემაში (NAPR-ის კატალოგში მითითებულია EPSG:5105). ეს სიმაღლეებია ზღვის დონიდან და არა ელიფსოიდიდან.
მანძილი კოორდინატებით და მანძილი რულეტით
UTM პროექციის მასშტაბი ზონის ცენტრალურ მერიდიანზე 0,9996-ია და კიდეებისკენ იზრდება. 37N და 38N ზონების ცენტრალური მერიდიანები 39° და 45° აღმოსავლეთ გრძედზე გადის. თბილისი თითქმის 38N ზონის ცენტრალურ მერიდიანზეა, თვით ქალაქი კი დაახლოებით 450 მ სიმაღლეზე მდებარეობს, ამიტომ კოორდინატებით მანძილი ადგილზე არსებულ მანძილზე მოკლეა. გამოთვლით სხვაობა დაახლოებით 5 სმ-ია 100 მეტრზე. ბათუმში, 37N ზონის ცენტრალური მერიდიანიდან 2,6°-ზე, მასშტაბი ერთზე მეტია და კოორდინატებით მანძილი დაახლოებით 2 სმ-ით გრძელია 100 მეტრზე. ციფრები მიახლოებითია: ეს ქალაქების ცენტრებისთვის UTM მასშტაბის ფორმულით გამოთვლაა.
60 მეტრიან შენობაზე ასეთი სხვაობა შეუმჩნეველია, 300 მეტრიან კორპუსზე კი თბილისში უკვე დაახლოებით 14 სმ-ია. ამიტომ პროექტის ბუნებაში გატანისას (stake-out) და as-built აგეგმვისას აზუსტებენ, ზომები საპროექციო კოორდინატებშია მოცემული თუ ადგილზე დაყვანილი.
სიმაღლეები
მიმღები სიმაღლეს ელიფსოიდიდან ზომავს, პროექტი და სახელმწიფო მონაცემები კი ზღვის დონიდან სიმაღლეს იყენებს. მათ შორის სხვაობას გეოიდის სიმაღლე ჰქვია და Inside GNSS-ის მონაცემებით მსოფლიოში დაახლოებით 100 მეტრამდე აღწევს. საქართველოს ნაკვეთისთვის მას გეოიდის მოდელიდან იღებენ, კვაზიგეოიდის სიმაღლეებს კი NAPR-ის ონლაინ სერვისიც ითვლის. სხვადასხვა მოდელი სხვადასხვა მნიშვნელობას იძლევა, ამიტომ მოდელი შეკვეთაში უნდა დასახელდეს. თუ გეოიდი არ გაითვალისწინეს, მთელი აგეგმვა სიმაღლეში მუდმივი სიდიდით არის გადაწეული, რასაც შიდა სიზუსტით ვერ შეამჩნევთ. შედეგის შემოწმების შესახებ: „რამდენად ზუსტია დრონით აზომვა: RTK, საყრდენი წერტილები და RMSE“.
სად ცდებიან ყველაზე ხშირად
- ღერძების რიგი. EPSG-ის რეესტრში GGD-ის პროექციების სახელები მთავრდება (N-E)-ით: ჯერ ჩრდილოეთის, შემდეგ აღმოსავლეთის კოორდინატი. პროგრამა, რომელიც „აღმოსავლეთი, ჩრდილოეთი“ რიგს ელის, წერტილებს სხვა ადგილას დადებს.
- მეზობელი ზონა. ფოთი 37N ზონაშია, ქუთაისი — 38N-ში. 42° აღმოსავლეთ გრძედთან ახლოს პროექტს ერთ ზონაში ატარებენ და ჩაწერენ, რომელში.
- გადაყვანის პარამეტრები. GGD-სა და ძველი სისტემისთვის არსებობს NAPR-ის ოფიციალური პარამეტრები. პროგრამიდან აღებულმა უნივერსალურმა პარამეტრებმა შეიძლება შესამჩნევად უარესი სიზუსტე მოგვცეს.
- ფაილის ფორმატი. GeoTIFF და LAS კოორდინატთა სისტემას შიგნით ინახავენ, DXF კი ჩვეულებრივ — არა. DXF-ისთვის სისტემა ანგარიშსა და ფაილის სახელში მიუთითეთ. ფორმატების შესახებ: „რას იღებთ აეროგადაღების შემდეგ: წერტილთა ღრუბელი, LAS, GeoTIFF და DXF“.
რა აქვს NAPR-ს
სააგენტო მუდმივმოქმედი სადგურების GEO-CORS ქსელს ექსპლუატაციას უწევს. EGU-ს 2017 და 2021 წლის მოხსენებებში (G. Khazaradze-ს ჯგუფი) 23 და 26 სადგურია დასახელებული. გაეროს სემინარზე 2012 წელს NAPR-ის წარმომადგენელმა Galaktion Hahubia-მ ქსელი ერთიან ეროვნულ სისტემაში მონაცემებისა და შესწორებების წყაროდ აღწერა. საიტზე geotransform.napr.gov.ge არის ონლაინ ინსტრუმენტები: კოორდინატთა გადაყვანა, გადასვლა ახალ და ძველ სისტემებს შორის და კვაზიგეოიდის სიმაღლეების გამოთვლა. შესწორებებზე წვდომის პირობები NAPR-ში უნდა დაზუსტდეს.
როგორ ჩავწეროთ სისტემა შეკვეთაში
საკმარისია ერთი სტრიქონი, მაგალითად: „კოორდინატები: GGD / UTM 38N (EPSG:10837), ჩაწერის რიგი: აღმოსავლეთი, ჩრდილოეთი; სიმაღლეები: ბალტიის 1977 სისტემა, გეოიდის მოდელი: მოდელის სახელი“. თუ მონაცემები NAPR-ში ან მუნიციპალიტეტში მიდის, სისტემას წინასწარ იზუსტებენ მიმღებ მხარესთან. თუ არ იცით, რომელია საჭირო, მოგვწერეთ, რისთვის გჭირდებათ მონაცემები და გირჩევთ.
კითხვები კოორდინატთა სისტემებზე
რით განსხვავდება GGD WGS 84-ისგან?
GGD საქართველოს ეროვნული სისტემაა GRS 80 ელიფსოიდზე, განსაზღვრული კადასტრის, საინჟინრო სამუშაოებისა და ტოპოგრაფიული რუკებისთვის. WGS 84 გლობალური სისტემაა, რომელშიც თანამგზავრული მიმღებები მუშაობენ. მათ შორის გადასვლისთვის NAPR-ის 2013 წლის მეთოდოლოგიაში ოფიციალური პარამეტრებია.
როგორ გავიგო, UTM-ის რომელ ზონაშია ჩემი ნაკვეთი?
გრძედით. 42° აღმოსავლეთ გრძედის დასავლეთით 37N ზონაა, აღმოსავლეთით — 38N. ბათუმი და ფოთი 37N-შია, თბილისი და ქუთაისი — 38N-ში.
რატომ არ ემთხვევა აგეგმვის კოორდინატები პროექტს?
ყველაზე ხშირად მიზეზი სამიდან ერთია: სხვა სისტემა ან ზონა, ღერძების რიგი აირია, ან პროექტში სიმაღლეები ზღვის დონიდანაა მოცემული, აგეგმვაში კი ელიფსოიდიდან. შეამოწმეთ ამ თანმიმდევრობით.
შეიძლება თუ არა ძველი ნახაზების WGS 84-ში გადაყვანა?
დიახ, NAPR-ის ოფიციალური პარამეტრებით, მაგალითად მათი ონლაინ სერვისით. გადაყვანის სიზუსტე რაიონსა და საწყისი მიბმის ხარისხზეა დამოკიდებული, ამიტომ შედეგს საკონტროლო წერტილებით ამოწმებენ.
რომელი სიმაღლეთა სისტემა გამოვიყენოთ?
ის, რომელშიც პროექტია მოცემული. სახელმწიფო მონაცემებისთვის ეს ყველაზე ხშირად ბალტიის 1977 სისტემაა. მიუთითეთ ის გეოიდის მოდელთან ერთად, თორემ თანამგზავრული სიმაღლეები დაუკვირვებლად მოგვიწევს გადათვლა.
